آیا سرمایهگذاری خطرپذیر میتواند موج بعدی نوآوری را تأمین مالی کند؟
شنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵
امین امینی- فرشید عفتی
این مطلب بر اساس گزارشی از مجمع جهانی اقتصاد (World Economic Forum) و مدرسه کسبوکار دانشگاه استنفورد درباره آینده سرمایهگذاری خطرپذیر تهیه شده است.
سرمایهگذاری خطرپذیر (Venture Capital) در دهههای اخیر به یکی از ارکان اصلی اقتصاد نوآوری تبدیل شده است. ارزش داراییهای تحت مدیریت این صنعت از حدود ۵۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۸ به نزدیک ۳.۵ تریلیون دلار رسیده و تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از ۵۳۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری در حدود ۲۱ هزار معامله انجام شده است. بسیاری از بزرگترین شرکتهای فناوری جهان، از جمله اپل، آمازون، مایکروسافت، متا و تسلا، در مراحل اولیه رشد خود از سرمایهگذاری خطرپذیر بهره بردهاند و امروز بخش بزرگی از ارزش بازار و هزینههای تحقیق و توسعه شرکتهای بورسی به کسبوکارهایی مربوط میشود که با این نوع سرمایه تأمین مالی شدهاند.
با این حال، چرخه سنتی سرمایهگذاری خطرپذیر با فشارهای جدی مواجه شده است. این چرخه معمولاً شامل سرمایهگذاری در استارتاپها، رشد شرکتها و در نهایت خروج از طریق عرضه اولیه سهام یا فروش به شرکتهای بزرگ است. در سالهای اخیر سرعت این خروجها کاهش یافته و بسیاری از شرکتها برای مدت طولانیتری در بازار خصوصی باقی میمانند. در نتیجه، سرمایهای که باید به سرمایهگذاران بازگردد و دوباره در استارتاپهای جدید به کار گرفته شود، در شرکتهای خصوصی «قفل» شده است. اکنون حدود ۱۹۲۰ یونیکورن خصوصی با ارزشی بیش از ۹ تریلیون دلار وجود دارد و بیش از ۳.۲ تریلیون دلار ارزش تحققنیافته در پرتفوی صندوقهای سرمایهگذاری باقی مانده است.
یکی از تحولات مهم برای حل این مشکل، رشد سریع بازارهای ثانویه است؛ بازاری که در آن سرمایهگذاران میتوانند سهام شرکتهای خصوصی را پیش از عرضه اولیه به سرمایهگذاران دیگر بفروشند. حجم معاملات این بازار در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۰۶ میلیارد دلار رسید و به یکی از اجزای مهم اکوسیستم سرمایهگذاری خطرپذیر تبدیل شد. با این حال، نقدشوندگی در این بازار هنوز بیشتر در شرکتهای بزرگ و شناختهشده متمرکز است.
در همین زمان، ظهور هوش مصنوعی موج تازهای از سرمایه را به سمت استارتاپها هدایت کرده است. در سال ۲۰۲۵ بیش از نیمی از ارزش معاملات سرمایهگذاری خطرپذیر به شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی اختصاص یافت و سرمایهگذاریهای عظیمی در چند شرکت بزرگ متمرکز شد. همچنین مرز میان سرمایهگذاری خطرپذیر، سرمایهگذاری رشدی، صندوقهای ثروت ملی و سرمایهگذاری شرکتی بیش از گذشته کمرنگ شده است.
این گزارش برای تقویت آینده این صنعت چند اقدام کلیدی را پیشنهاد میکند: توسعه زیرساختهای بازارهای ثانویه برای افزایش نقدشوندگی، جذب سرمایه بیشتر از سوی سرمایهگذاران نهادی مانند صندوقهای بازنشستگی، کاهش پیچیدگیهای مقرراتی در بازارهای بینالمللی، تقویت اکوسیستمهای استعداد و کارآفرینی، و طراحی برنامههای هوشمندانه مشارکت دولتها برای حمایت از رشد نوآوری.
در نهایت، آینده سرمایهگذاری خطرپذیر کمتر به توانایی جذب سرمایه جدید و بیشتر به توانایی آزادسازی و بازچرخش سرمایههای موجود وابسته خواهد بود. آزاد شدن بخش قابل توجهی از بیش از ۳ تریلیون دلار ارزش قفلشده در شرکتهای خصوصی میتواند منابع مالی لازم برای نسل بعدی نوآوریها و شرکتهای پیشرو را فراهم کند.